Molens in Altoaragón

Huesca


Molino de Morana ligt net buiten Huesca stad. Neem aan het Convento San Miguel de zandweg die langs de Río Isuela verder loopt. Tracht de correcte zijtakken te volgen en hou grofweg noord aan. Vraag de weg zodra de gelegenheid zich voor doet, want de molen staat op geen enkele kaart die gemakkelijk te verkrijgen is. Wij hadden het geluk dat de eigenaar ons de weg toonde. De molen is muy ruinoso.

Illustraties: 29.XII.2002


Molino de Morana Voorgevel van de molen
De molen van Morana komt voor in Pallaruelo waar een zekere Pedro Simon in 1613 de opdracht kreeg om er een molensteen te installeren. De naam Morana komt ook ter sprake in Naval. Hier is het samen met de Molino Cortés die op hetzelfde aanvoerkanaal gebouwd is. Het water komt uit de Alberca de Cortés nabij Chimillas. Het kanaal loopt langs de Río Isuela en voedde vroeger verschillende molens voor het weer uitliep in de Isuela bij Huesca. Nu dient het voor irrigatie. Ik schreef het al, de molen verkeert in een ellendige toestand. Het dak viel in en alleen de buitenmuren staan nog recht. De eigenlijke molen bevond zich in het deel rechts op de foto. Alleen het topje van de boog van de cárcavo steekt nog net boven de grond uit. Binnenin zagen we alleen een ijzeren as. Het wiel ligt er wellicht nog en zal ook wel van metaal zijn. Het afvoerkanaal is lang geleden al gedempt en we konden geen spoor meer vinden van een uitloop naar het irrigatiekanaal dat naast de molen langs loopt.
 
   
Uitloop van cárcavo Binnenkant van cárcavo laatste stukje van aanvoerkanaal
terugkijkend vanaf de afleiding
 
Aanvoerkanaal met molen achteraan
Sluitklep en (midden rechts) begin van afleiding.
 
De achterkant van de molen was meer de moeite waard. Het laatste stukje kanaal is ongeveer twee meter diep met wanden die met beton versterkt zijn. Er is een klein dammetje gebouwd met een afsluitklep. Enkele meters vroeger bevindt zich een zijkanaal waarlangs het water om de molen heen kon geleid worden wanneer er niet gemalen werd. Er is geen balsa. De grootte van het kanaal verraadt ons al dat er geen gebrek was aan water. Deze molenaar moest geen uren, soms dagen, wachten zoals veel van zijn collega's. Hij kon bij wijze van spreken gewoon de kraan open draaien. Maar zelfs hier was voldoende druk een noodzaak. Dat was de taak van de cubo.

Cubo Cubo met saetín
 
Deze cubo is interessant, doordat molens met een cubo eerder zeldzaam zijn, maar ook doordat dit exemplaar een soort tussenvorm is. Aan de ene kant hebben we immers de voorbeelden van Las Bellostas en Nueno met een zeer diepe en smalle cubo die alleen boven en onderaan open is. Het andere uiterste is de gewone balsa waar de bodem in één hoek sterk verlaagd is naar de saetín toe; dus, net als bij de meeste molens op deze site, zonder cubo. De cubo is ongeveer vier meter diep. Maar alleen de onderste helft is gesloten als een gewone cubo. De bovenste twee meters, van de bodem van het kanaal opwaarts, zijn open naar het kanaal. We kunnen dit ook interpreteren als een balsa (reservoir) met een heel diepe saetín (inlaat). Soms wordt dit als contrabalsa beschreven, alhoewel er hier in dit bijzonder geval geen sprake is van een balsa, alleen van een aanvoerkanaal.
In Ara vind je een echte balsa met een gelijkaardige cubo.
 

Path: Home / Altoaragón: oude watermolens