Molens in Altoaragón - harinero

Castigaleu

Castigaleu ligt in de Ribagorza streek en is gemakkelijk te vinden vanuit Graus. Neem de hoofdweg naar Capella en La Puebla de Roda en sla later rechts af naar Lascuarre en Castigaleu. Rij door het dorp en dan weer rechtsaf naar Luzás en Tolva —rechts in de diepte zie je de andere molen die in 2010 gerestaureerd is. Op een bepaald punt draait de weg scherp naar rechts en loopt dan langs een kleine waterloop: de Barranco de Monesma. Parkeer de wagen. Loop tegen de stroom in of neem de piste ongeveer 200m terug. Je bereikt hoe dan ook de molen, Pucharcos genoemd, na twee derde kilometer ongeveer.

(1) Molino Pucharcos van Castigaleu

Een fijne plek met een molen die zó uit een sprookje komt. De voorkant toont de typische confi­guratie —klein raam boven een wijd open cárcavo— van vele kleinere molens (zie bv. Bara, Solanilla, Ainielle) maar kleine rondavelachtige uitstulpingen leunen tegen het hoofdgebouw en bezorgen het geheel een bijzonder cachet. De layout van de site volgt echter de algemene regel. De ingang kijkt naar het oosten (rechts in foto 1). Eerst een overdekt gedeelte (2) waar de lastdieren konden rusten in de schaduw. Rechts geeft een deur toegang tot een aparte ruimte. Waar die voor ge­bruikt werd is niet duidelijk. Ik vind ze te klein om als woonst te dienen. Misschien was het een stapel­ruimte? (kamer: 2 rechts, deur: 3 rechts)

(2) Schuilplaats voor de ingang (3) Ingang tot de molen

Aan de linkerkant van de overdekking staat een rondavel-achtige structuur. Mogelijk een latere aanbouw door de molenaar zelf, want de stenen sluiten niet in elkaar (foto 2 toont een indrukwekkende spleet). Ik weet niet waarvoor de rondavel diende. Een stevige houten deur (3), beschermd met een groot calvarie kruis (7) op een van de posten, opent in de eigenlijke molen. Ruwweg de helft van de vloer is verhoogd (4) en draagt een eenzame ligger steen (6) half verborgen onder het puin van het dak.

(4) Interieur rechts van deur (5) Interieur achter de deur

De guardapolvo (5, de houten kast om de bloem in bedwang te houden) ligt half vergaan op de vloer. Naast de deur leiden enkele treetjes op de werkbank. Aan de andere kant staat een werkeloze kraan (4, grua met cabra).

Verloren tussen de rommel liggen wat vergeten spatels (8). Ze dienden om meel te scheppen en zakken te vullen. Merk op dat ze maar één enkel gat hebben: voor de duim. Ze missen een lang­werpige opening voor de vingers. Die was er wel in Almunias de Rodellar. De schopjes werden vaak ter plekke gemaakt en dat verklaart waarom ze er niet allemaal gelijk uit zien.

(6) Molensteen

(7) Het calvarie kruis (8) Meelschopjes (9) De builmachine

Het meest opvallende item van de molen staat tegen de wand tegenover de ingang (5): een buil­machine —een contraptie die we doorgaans in grotere molens aantreffen (bv. Yesero, Castillazuelo, Centenera waar ook een bakkerij gevestigd was). Ons specimen is in vrij goede conditie —behalve het gaas dat wel opgesmuld zal zijn door de motten.

Een builmachine is een apparaat om het meel in kwaliteiten te splitsen. Drie fracties: la primera of cabe­zuela blanca (zeer fijn), segunda of cabe­zuela gris (fijn) en tercera of los moyuelos (grof) die over­een komen met de drie schuifkleppen van foto 10. De molenaar kon de cabezuela fracties nog eens malen om extra kwaliteiten te bekomen.

Het meel wordt in de bak bovenaan gegoten (9). Een lint liep over beide wielen op de korte kant en wanneer men aan de kruk draaide voedde een worm­wiel de bloem in de machine. De kruk is ver­bonden met een as binnenin. Die staaf is lichtjes schuin neerlopend gemonteerd tussen beide korte zijden. Er zit een achtkantig prisma op waarin de bloem tijdens het draaien van hoog naar laag migreert.

Het prisma is bekleed met gaas met voor elke fractie een andere maaswijdte. Kleine houten hamertjes binnen het prisma verhinderden dat de bloem samen­klonterde. Uiteindelijk ving men de verschil­lende fracties op in recipienten die onder de kleppen geplaatst werden.

(10) Drie schuifdeurtjes voor drie fracties

Inleiding 
Leer hoe een molen werkt 
Bezoek de molens; catalogus 
Literatuur en weblinks 
© en e-mail:

Path: Home / Altoaragón: oude molens