Molens in Altoaragón - central eléctrica

Broto

Broto is ligt vlak bij Torla en het Nationaal Park van Ordesa. Je vindt de molen op de linker oever van de Río Ara aan de noordkant van het dorp op enkele passen van de kerk en de nieuwe school.
De molen nam zijn water uit de Río Ara.

Foto's: 28.VIII.2017, 30.X.2017

(1) Oude central eléctrica in de graanmolen gezien vanaf de deur.
Scheidingswand met graanmolen is uiterst rechts in beeld.

De oude centrale zit verborgen in het diepste van de graanmolen. Naast het uiteinde van de maal­stoel leidt een deur naar de plaats met de generator (1). Het is een kleine ruimte (ruwweg een kwart van de vloeroppervlakte van het gebouw) met een hou­ten vloer. Er is een raam (1, links) met uitzicht op de turbinekamer van de nieuwe electriciteitscentrale die later tegen de molen aangebouwd werd.
Kloksgewijs van dat raam, hebben we eerst een controlepaneel recht tegenover de ingang (1, 2). Dan komt er een opening naar een ruimte waar de draden verbonden werden met het openbare net (11, 12). Dan is er een lage sokkel voor de genera­tor en tenslotte helemaal rechts (1) een wiel om het water te regelen voor de turbine onder de vloer (3).


(2) Paneel met meters, onderbrekers en veiligheden

(3) Turbine met regulator en riemwiel

In het centrum van het regelpaneel hangt een klein plaatje. Het geeft de leverancier van de installatie (4): A.E.G. Ibérica de Electricidad.

In 1899 nam het Duitse bedrijf A.E.G. deel aan de creatie van de Compañia Madrileña de Electri­cidad. Zij bouwden de eerste centrale in Spanje bedoeld voor openbare verlichting.

In 1901 werd een nieuwe firma opgericht —Socie­dad General Española de Electricidad (AEG)— en die gaf in 1920 uiteindelijk ontstaan aan Ibérica de Electricidad van het plaatje (4).

Oorspronkelijk was de kop van het bord (2) inge­nomen door vier grote meters. De drie die het tot heden over­leefd hebben, zijn Ampere meters met een schaal van 0 to 250 (5). Twee van de schalen vermelden de AEG naam, de 3de (getoond in 5) is zonder merknaam. De vierde meter was mogelijks een meter voor het Vermogen (KW).

In het midden, links en rechts van het AEG plaatje, zijn er twee kleinere meters gemonteerd: een Volt (7) en een Ampère meter (6). Zij gaven wellicht de toestand van het exciter circuit. Ze dragen beide de AEG Ibérica naam voluit.


(4) A.E.G. Ibérica de Electricidad
Coso 104 - Zaragoza

(5) Meetbereik 0 - 250 Ampère


(6) Ampère meter; bereik 0 - 40 Ampère

(7) Volt meter; bereik 0 - 120 Volt

De turbine zit onder de houten vloer. Het debiet werd geregeld door middel van een wiel met schaal­verdeling dat opgesteld is tegen (deels in) de muur (3). In de muur links boven het regelwiel is een zwakke inscriptie zichtbaar. Het leest als Año en dan nog iets dat niet te ontcijferen is.

Een groot riemwiel (3) is op de turbine gemonteerd. Alhoewel een aantal planken verwijderd zijn is het toch nog zichtbaar dat het riemlint passeerde door een gleuf die in de plankenvloer gezaagd was.

De generator stond op rails op een lage sokkel (1, 10). De generator kon heen en weer glijden op de rails om zo de spanning op het lint aan te passen. Merk op dat de wand achter de sokkel (10) boog­vormig uitgespaard is om plaats te bieden aan de generator.

De plaats met de transformator (10) is geen deel van de oorspronkelijke constructie. Een toren uit baksteen (11) leunt tegen de noordkant van de mo­len. Alle bedrading nodig om de centrale te verbin­den met het openbare net bevond zich hier, in deze toren (9, 10, 12).


(8)

(9)


(10)

(11)

Het is mij niet duidelijk of de toren ook diende voor de nieuwe centrale. Het ziet er uit of er alleen beka­beling komt uit de oude centrale.
Er is een ruimte tussen deze toren en het nieuwe gebouw (zichtbaar rechts in 11) en ik kan geen dra­den vinden tussen de twee. Hoe de nieuwe centrale met het net verbonden was, blijft onduidelijk.

(12) Laatste stap voor het net: bekabeling en isolatoren net onder het dak van de toren (11).


Path: Home / Alto Aragón: oude watermolens / oude centrale van Broto
Inleiding
Leer hoe een molen werkt
Bezoek de molens; catalogus
Meer lezen en websites
© en e-mail: