Molens in Alto Aragón - central eléctrica

Yebra de Basa

1891
Yebra de Basa, ligt ten oosten van Sabiñánigo in de vallei van de Río Basa. Vanaf de Ermita de Santa Orosia net buiten het dorp loop je de grintweg op richting Santuario. Je komt direct aan een splitsing naar links die omlaag loopt naar de Barranco de Santa Orosia. Steek over en blijf op de weg. Volg niet het pad naar Santa orosia. Je loopt eerst naast het riviertje en later stijg je. Op een bepaald moment verlaat je de akkers en bereik je wild struikgewas. Dat is nog voor je aan de haarspeldbochten komt. Tracht het beeld van foto 1 te herkennen en vindt dan zelf je weg naar beneden. Voorzichtig, want er zijn steile plekken.

Foto's: 01.I.2013

(1) De oude centrale in het landschap — let op de kleine waterval waar de dam is.

(2) Dam met waterval
Het dak is neergekomen en het gebouw is leeg gehaald. Er is dus niet veel meer te zien. De molen bestaat uit twee kamers. Die aan de ingang is wel­licht later aangebouwd: let op de naad die zichtbaar is in (4).

In de ruimte achteraan verraadt een betonnen sok­kel met er uit stekende bouten waar de generator zich moet bevonden hebben. Behalve dat resten er alleen nog twee stel van drie isolatoren elk. De eerste drie (6) zitten net onder het dak van de kamer met de generator en de andere (5), die de draden naar buiten leidden, zitten boven de ingang.

(3)

Een plaatselijk tijdschrift () wijdde enkele blad­zijden aan de geschiedenis van deze centrale. We lezen dat de inwoners op 6 januari 1924 een Sociedad La Electra de Santa Orosia oprichtten. Het hing in de lucht, want verschillende dorpen van de streek startten gelijkaardige initiatieven. De vereni­ging zou het beheer op zich nemen van de centrale in de Barranco van genoemde sint met het doel om fluido eléctrico te leveren aan het dorp.
Het wonderlijke product kwam niet in overvloed en daardoor moesten abonnees zich houden aan strik­te, bijna draconische regels die opgesomd waren in het Reglamento van 12 augustus 1927.
Men schreef in voor een aantal peertjes en het was ten strengste verboden om zware verbruikers (een radiator bv) aan te sluiten. Men riskeerde zeer hoge boetes: equivalent met het loon van twee weken arbeid!

(4)

Een ander type lampjes gebruiken, mocht niet en extra licht installeren, zonder dat de Sociedad er van op de hoogte was, al evenmin. De eerste inbreuk kon drie dagen loon kosten en de derde keer kon dat oplopen tot vier keer meer.
Het personeel van de maatschappij kreeg verre­gaande bevoegdheden. Ze mochten op elk moment van de dag langs komen om bedrading en appara­ten te controleren. Kregen ze geen toegang dan kon­den ze je onmiddellijk afkoppelen en het spreekt vanzelf dat de firma niet verantwoordelijk kon zijn voor enige schade ten gevolge van een stroom­onderbreking.

(5) Isolatoren die draden naar buiten leiden
(6) Isolatoren in de dynamokamer

Mariano Pujalá Torralba —2007— La Electra de Santa Orosia
O Zoque Año VII Número 7: p 7-10; Asociación Cultural Ballibasa y Sobrepuerto — Yebra de Basa


Path: Home / Alto Aragón: oude watermolens / Yebra de Basa
Inleiding
Leer hoe een molen werkt
Bezoek de molens; catalogus
Literatuur en websites
© en e-mail: